rudl.03a h-28mPolski motoszybowiec Fregata ma usterzenie motylkowe. Gdzie i kiedy zostało ono wynalezione? Otóż jego twórcą jest Polak, konstruktor lotniczy, Jerzy Rudlicki.

Urodził się on 120 lat temu, 14 marca 1893 r. w Odessie. Jeszcze w swoim rodzinnym mieście, w latach 1909–1911 zbudował siedem szybowców-lotni, na których wykonywał loty holowane na linie za koniem. W 1914 r. rozpoczął budowę samolotu, lecz niestety przerwał ją wybuch I wojny światowej. Powołany do wojska rosyjskiego został pilotem. W 1918 r. wyjechał do Francji, gdzie wstąpił do lotnictwa armii gen. J. Hallera, z którą przybył do Polski w 1919 r. W 1920 r., jako kpt. pil., brał udział w wojnie z bolszewikami. Pozostając wierny swojej pasji, w latach 1921–1922 studiował w Paryżu w École Superieure d’Aéronautique, uzyskując dyplom inżyniera. W latach 1922–1925 pracował w Polskiej Wojskowej Misji Zakupów w Paryżu, dobierając silniki do polskich samolotów. 

W 1926 r. został naczelnym konstruktorem w wytwórni samolotów Plage i Laśkiewicz w Lublinie. Tam zbudowano 5 samolotów wywiadowczo-bombowych Lublin R-VIII, używanych później jako wodnosamoloty w lotnictwie morskim. Jego samolot łącznikowy Lublin R-X, zbudowany w serii 10 sztuk, zasłynął ze spektakularnych lotów: Wacława Makowskiego do Barcelony1929 r., a następnie Stanisława Karpińskiego w 1931 r. dookoła Europy (6450 km) i w 1932 r. do Afganistanu (14390 km). 

Najbardziej znaną jego konstrukcją był łącznikowo-obserwacyjny Lublin R-XIII, zwany Pasikonikiem, którego zbudowano 270 sztuk, w tym 15 w wersji wodnej na pływakach. W 1935 r. S. Karpiński wykonał na R-XIIIDr lot do Syjamu. Samoloty R-XIII wzięły też udział w wojnie we wrześniu 1939 r. Oprócz samolotów wojskowych Rudlicki skonstruował kilka prototypów: pasażerskie R-IX, R-XI i R-XIV oraz sportowy R-XII, natomiast wersji sanitarnej R-XIVb zbudowano 5 sztuk. Ostatnią przedwojenną konstrukcją Rudlickiego był prototyp dwusilnikowego wodnosamolotu torpedowego R-XX. 

rudl.01 rudlicki Rudlicki prowadził też prace eksperymentalne. Opatentował pomysł usterzenia motylkowego, zwanego także usterzeniem Rudlickiego. Po przebadaniu modelu samolotu z takim usterzeniem w tunelu Instytutu Aerodynamicznego w Warszawie, zastosował takie usterzenie w samolocie Hanriot H-28, a następnie w 1933 r. w samolocie Lublin R-XIII, przemianowując go na Lublin R-XIX. Próby wykazały dobre własności usterzenia, jednakże szef departamentu Aeronautyki, gen. L. Rayski, polecił zdemontować usterzenie z R-XIX i zakazał dalszych z nim prób. W końcu 1935 r. Departament Aeronautyki doprowadził do upadku zakładów Plage i Laśkiewicza, cofając złożone zamówienie na samoloty gdy wytwórnia już rozpoczęła ich produkcję, wskutek czego Rudlicki stracił pracę. Po przejęciu zakładów przez państwo, otrzymały one nazwę Lubelska Wytwórnia Samolotów, a wojsko wznowiło poprzednio wycofane zamówienie, powodując, że sytuacja finansowa wytwórni wróciła do równowagi. Jednak wówczas, w latach 1936–1939, Rudlicki zarządzał już gospodarstwem rolnym w majątku Oblęcin pod Kraśnikiem, prowadząc doświadczenia rolnicze dla Ministerstwa Rolnictwa. 

Jeden z jego najbardziej znanych wynalazków – usterzenie motylkowe – znalazło zastosowanie m.in. w Stanach Zjednoczonych, w 8000 sztuk samolotów sportowych Beech Bonanza (1946 r.), we Francji w 900 szt. odrzutowych samolotów treningowych Fouga Magister (1951 r.) i w amerykańskim, niewidocznym dla radaru samolocie myśliwskim Lockheed F-117 Nighthawk (1977 r., 65 szt.) oraz w wielu innych samolotach i szybowcach, np. we francuskim Fauvette (1958 r., 50 szt.) czy sowieckim Antonow A-15.

Innym nowatorskim rozwiązaniem Rudlickiego było schodkowe usytuowanie kabiny ucznia i instruktora. Zastosował je w 1934 r. w R-XIII przeznaczonym do treningu pilotów przed międzynarodowymi zawodami lotniczymi Challenge 1934 r. Podobne rozwiązanie zastosowali Anglicy w wersji treningowej słynnego samolotu myśliwskiego Spitfire w 1946 r., a następnie stosowano je w wersjach treningowych sowieckich samolotów bojowych Iliuszyn Ił-28, Tupolew Tu-22, Mikojan MiG-25 oraz w wielu śmigłowcach bojowych np. sowieckim Mi-24 (1972 r.), włoskim Agusta 129 (1983 r.), Bell AH-1 Hueycobra (1965 r., 1800 szt.) a także w samolotach szkolno-treningowych: brazylijskim Embraer Tucano (1980 r.), szwajcarskim Pilatus PC-9 (1984 r.), brytyjskim BAC Hawk (1971 r.), francusko-niemieckim Alpha Jet (1973 r.), czy polskim I-22 Iryda (1985 r.) oraz w wielu innych. 

rudl.02 rxiii hydroWe wrześniu 1939 r. Rudlicki uczestniczył w ewakuacji personelu Polskich Linii Lotniczych LOT przez Rumunię do Francji. Tam objął kierownictwo grupy pracowników LOT-u we francuskich zakładach lotniczych SNCAN w Casablance, a następnie ewakuował tę grupę do Anglii po upadku Francji. Okres wojny był dla tego błyskotliwego konstruktora czasem owocnej pracy – Anglicy zatrudnili go w lotniczych zakładach naprawczych w Burtonwood, gdzie opracował szereg projektów i uzyskał na nie patenty, m.in. na samolot latające skrzydło z napędem odrzutowym i ze strumieniowymi lotkami i sterami czy holowany żyroszybowiec. W 1943 r. przeniósł się do amerykańskiej filii wytwórni lotniczej Lockheed w Belfaście w Irlandii, gdzie opracował wyrzutnik bombowy do równoczesnego zrzutu 300 bomb zapalających 10 kg do czterosilnikowych bombowców Boeing B-17 Flying Fortress (Latająca Forteca), zastosowany w wielu samolotach. W 1944 r. opracował koncepcję pionowzlotu z podwójnymi klapami kierującymi do startu, lądowania i pionowego wznoszenia strumień zaśmigłowy do dołu.

Już po wojnie, w 1945 r., został konstruktorem w amerykańskiej wytwórni Republic, przez 16 lat ulepszając tam konstrukcje lotnicze oraz opracowując dalsze wynalazki. Jednym z nich były powstałe w 1956 r. sterowane dysze do silnika odrzutowego General Electric J-85, pozwalające na odchylanie ciągu silnika i przeznaczone do samolotu pionowego startu. Opracował też kilka koncepcji pionowzlotów. W 1961 r., po wielu latach intensywnej pracy, przeszedł na zasłużoną emeryturę. Zmarł 18 sierpnia 1977 r. w Fort Lauderdale.

Lotnisko macierzyste

biernatyAirport Biernat

62-023 Gądki
ul. Poznańska 3
info@airport-biernat.pl
tel. +48 609 121 626
rezerwacje +48 697 977 356

Znajdź na mapie »

Fregata J6

Więcej…

© Polskie Stowarzyszenie Motoszybowcowe im. Antoniego KOCJANA